Το 1859, ο Αμερικανός επιχειρηματίας Edwin Drake χρησιμοποίησε μια ατμομηχανή για να ανοίξει μια γεώτρηση στην Πενσυλβάνια – η οποία σήμερα αναγνωρίζεται ως η πρώτη σύγχρονη εμπορική πετρελαιοπηγή στον κόσμο. Η άμεση επιτυχία της πυροδότησε μια τεράστια «έκρηξη» πετρελαίου στις ΗΠΑ – και ακόμη και σήμερα, αυτού του είδους η συμβατική «χερσαία» γεώτρηση (onshore drilling) παραμένει η πιο συνηθισμένη μέθοδος παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και η μεγαλύτερη πηγή εφοδιασμού.

Η συμβατική γεώτρηση περιλαμβάνει ένα κάθετο φρέαρ που διαπερνά ένα κοίτασμα πετρελαίου και αντλεί το περιεχόμενό του στην επιφάνεια. Και η χερσαία γεώτρηση υποδηλώνει την παραγωγή σε γη, σε αντίθεση με τις “offshore” γεωτρήσεις στον πυθμένα της θάλασσας. Λόγω της σχετικής του απλότητας, αυτός ο συνδυασμός παραμένει ο φθηνότερος τρόπος παραγωγής πετρελαίου – και αυτού του είδους οι παραγωγοί τείνουν να νιώθουν τη λιγότερη πίεση σε περιόδους χαμηλών τιμών πετρελαίου. Αλλά αυτό δεν έχει σταματήσει τον Οργανισμό Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (ΟΠΕΚ) – τη μεγαλύτερη πηγή χερσαίας παραγωγής πετρελαίου παγκοσμίως – από το να παρεμβαίνει τακτικά για να στηρίξει την τιμή του πετρελαίου.

Ο ΟΠΕΚ αποτελείται από 14 χώρες παραγωγής πετρελαίου, κυρίως στη Μέση Ανατολή και την Αφρική, οι οποίες συλλογικά προμηθεύουν σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου πετρελαίου. Ο οργανισμός ιδρύθηκε το 1960 για να συντονίσει τις πετρελαϊκές πολιτικές των μελών του και παραμένει μία από τις δυνάμεις με τη μεγαλύτερη επιρροή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Για παράδειγμα, ο ΟΠΕΚ έχει ιστορικά εφαρμόσει περικοπές στην παραγωγή όταν θεωρεί ότι οι τιμές του πετρελαίου είναι πολύ χαμηλές, με σκοπό να περιορίσει την προσφορά και να ανεβάσει ξανά τις τιμές. Ενώ οι δραστηριότητες εξόρυξης αυτών των χωρών παραμένουν κερδοφόρες σε περιόδους χαμηλών τιμών, το πετρέλαιο χρηματοδοτεί το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών δαπανών τους για υποδομές, υγειονομική περίθαλψη, άμυνα κ.λπ. Γι' αυτό, βασίζονται σε υψηλότερες τιμές πετρελαίου για να ισοσκελίσουν τους προϋπολογισμούς τους και να καλύψουν τα έξοδά τους.

Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια ενέταξε και άλλους μεγάλους παραγωγούς, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, στις σχετικές συμφωνίες “OPEC+”, το μερίδιο του ομίλου στην παγκόσμια παραγωγή συρρικνώθηκε από 35% σε 30%, καθώς η επανάσταση σχιστόλιθου στις ΗΠΑ απογειώθηκε. Την τελευταία δεκαετία, η παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου των ΗΠΑ έχει εκτοξευθεί σχεδόν κατά 60% – και η χώρα είναι πλέον ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο. Για την ακρίβεια, το πετρέλαιο από τον αμερικανικό σχιστόλιθο αποτελεί πλέον σχεδόν το 10% της παγκόσμιας προσφοράς. Οι προβλέψεις για μελλοντική ανάπτυξη είναι λιγότερο βέβαιη, καθώς εξαρτάται από τις μελλοντικές τιμές του πετρελαίου – αλλά το παρακάτω γράφημα παρουσιάζει τις απόψεις αρκετών αναλυτών για τη μελλοντική πορεία.

Πηγή: Rystad Energy

Σε σύγκριση με τη συμβατική γεώτρηση, η παραγωγή πετρελαίου από βαθιά κοιτάσματα σχιστόλιθου είναι πολύ πιο περίπλοκη. Η υδραυλική ρωγμάτωση περιλαμβάνει τη διάνοιξη μιας γεώτρησης κάθετα και στη συνέχεια οριζόντια – μερικές φορές για πάνω από τρία χιλιόμετρα – για την πρόσβαση σε λεπτά στρώματα σχιστόλιθου. Στη συνέχεια, ένα μείγμα νερού, άμμου και χημικών διοχετεύεται στη γεώτρηση υπό υψηλή πίεση, προκειμένου να προκληθούν ρωγμές στον βράχο, επιτρέποντας στο παγιδευμένο πετρέλαιο να ανέβει στην επιφάνεια.

Αν όλα αυτά ακούγονται πιο περίπλοκα και ακριβά από τη συμβατική κάθετη γεώτρηση, είναι επειδή έτσι είναι. Όμως, χάρη στην πατροπαράδοτη αμερικανική ευρηματικότητα και καινοτομία, το κόστος έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Σήμερα, η τιμή break-even για τους Αμερικανούς παραγωγούς σχιστολιθικού πετρελαίου που ανοίγουν νέα πηγάδια, κυμαίνεται γύρω στα 50 δολάρια το βαρέλι. Αυτό είναι χαμηλότερο από την τιμή break-even για νέα υπεράκτια έργα – κάτι που δεν είναι καλό νέο για μεγάλους υπεράκτιους παραγωγούς πετρελαίου όπως η Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο λόγος που η βιωσιμότητα ενός νέου project είναι τόσο σημαντική είναι επειδή οι εταιρείες εξόρυξης πρέπει συνεχώς να εντοπίζουν και να αξιοποιούν νέα κοιτάσματα πετρελαίου, για να αντισταθμίσουν τη μείωση της παραγωγής από τα ήδη υπάρχοντα. Σήμερα, ωστόσο, όλο και περισσότεροι παραγωγοί ενέργειας αρχίζουν να αλλάζουν το επίκεντρό τους στην εξερεύνηση και την εκμετάλλευση φυσικού αερίου. Το φυσικό αέριο παράγεται σχεδόν με τον ίδιο τρόπο όπως και το πετρέλαιο – είτε μέσω συμβατικής γεώτρησης είτε με μεθόδους όπως το fracking – και μπορεί να βρεθεί τόσο στην ξηρά όσο και στην ανοικτή θάλασσα. Η επανάσταση του σχιστολιθικού αερίου στις ΗΠΑ έχει επίσης αναδείξει τη χώρα στον μεγαλύτερο παραγωγό φυσικού αερίου στον κόσμο, με τη Ρωσία να ακολουθεί από κοντά – με τις δύο αυτές χώρες μαζί να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 40% της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής φυσικού αερίου.

Γιατί, λοιπόν, αυτή η αυξανόμενη στροφή προς το φυσικό αέριο; Επειδή παίζει βασικό ρόλο στην παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση. Έχουμε ήδη μιλήσει για το “peak oil” και για το πώς η ζήτηση τελικά θα αρχίσει να μειώνεται. Όμως, οι ενεργειακές μας ανάγκες πρέπει να καλυφθούν με κάποιον τρόπο – και η γενική ομοφωνία είναι ότι ο συνδυασμός φυσικού αερίου και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι η άμεση λύση για το μέλλον. Θα το αναλύσουμε περισσότερο παρακάτω, οπότε μείνε συντονισμένος...

Το συμπέρασμα: Ο ΟΠΕΚ, ο οργανισμός παραγωγής πετρελαίου με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο, χάνει μερίδιο αγοράς από το αμερικανικό shale. Αλλά το φυσικό αέριο, που παράγεται με παρόμοιο τρόπο με το πετρέλαιο, μπορεί να είναι το επόμενο μεγάλο πεδίο μάχης.