Περιεχόμενα
Ας πούμε ότι βάζεις πενήντα ευρώ στο τραπέζι. Αυτά αντιπροσωπεύουν την αξία μιας μετοχής που έχεις αγοράσει. Η μετοχή αυτή δίνει 10% μέρισμα μια φορά τον χρόνο (λίγο απίθανο σενάριο, αλλά ας το κρατήσουμε απλό).
Σήμερα πληρώνεται το μέρισμα. Παίρνεις πέντε ευρώ και τα βάζεις στην τσέπη σου.
Πόσα λεφτά έχεις τώρα;
Ακριβώς. Πενήντα ευρώ.
Αυτό συμβαίνει κάθε φορά στις πραγματικές μετοχές. Υπάρχει μια ημερομηνία που λέγεται ex-dividend date, η ημερομηνία κατά την οποία η μετοχή «χωρίζεται» από το μέρισμα. Εκείνη τη μέρα, η τιμή της μετοχής τείνει να πέφτει κατά το ποσό του μερίσματος.
Δεν πρόκειται για δωρεάν χρήματα. Πρόκειται για τα δικά σου χρήματα που αλλάζουν μορφή, από μετοχικό κεφάλαιο σε μετρητά. Και μάλιστα πολλές φορές, σου κοστίζουν πολλαπλάσια σε χαμένες αποδόσεις.
Και εδώ θέλω να πω κάτι που ίσως πονέσει λίγο.
Υπάρχει κόσμος στην Ελλάδα που λέει ότι θέλει να χτίσει παθητικό εισόδημα με μερίσματα για να συμπληρώνει τον μισθό του. Και ξεκινάει με 5 ή 10 χιλιάρικα. Με 10.000 ευρώ και μια καλή μερισματική απόδοση του 4%, θα πάρεις... 400 ευρώ τον χρόνο. Δηλαδή 33 ευρώ τον μήνα, χωρίς να υπολογίσεις τα έξοδα. Αυτό δεν είναι παθητικό εισόδημα. Αυτό είναι χαρτζιλίκι. Και ακόμα χειρότερα, είναι λεφτά που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πολύ καλύτερα.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πώς η εμμονή με τα μερίσματα ως παθητικό εισόδημα είναι πιο πιθανό να σου κοστίζει χρήματα παρά να σε βοηθάει, πού όντως χρησιμεύουν τα μερίσματα, και πώς μπορείς να χτίσεις ένα μακροπρόθεσμο πλάνο ανεξάρτητα από το επενδυτικό σου στυλ.
Μαθηματικά Εναντίον Ψυχολογίας
Αν είσαι σαν τους περισσότερους Έλληνες, λατρεύεις τα μερίσματα. Και είναι κατανοητό.
Στην κουλτούρα μας, το ενοίκιο είναι το νούμερο ένα. Θέλουμε να βλέπουμε ζεστό χρήμα να μπαίνει στην τσέπη και όχι νούμερα να ανεβαίνουν σε μια οθόνη. Μας δίνει την αίσθηση ότι η επένδυση δουλεύει, ότι συμμετέχουμε σε μια κερδοφόρα εταιρεία.
Δεν είναι λίγοι οι άνθρωποι που πιστεύουν ότι τα μερίσματα είναι «δωρεάν χρήματα».
Υπάρχει μάλιστα και επιστημονικό όνομα γι' αυτό το φαινόμενο: Free Dividends Fallacy, η Ψευδαίσθηση των Δωρεάν Μερισμάτων. Οι επενδυτές επιμένουν να αντιμετωπίζουν τα μερίσματα σαν ξεχωριστή κατηγορία από τα κεφαλαιακά κέρδη. Τα βλέπουν σαν δωρεάν χρήματα και λογιστικά τα διαχωρίζουν, ενώ πρακτικά πρόκειται για ακριβώς το ίδιο πράγμα. Πρόκειται για ένα κλασικό παράδειγμα mental accounting.
Τι Λέει η Ακαδημαϊκή Έρευνα
Το 1961, οι Miller και Modigliani (μετέπειτα βραβευμένοι με Νόμπελ) εισήγαγαν τη θεωρία της αδιαφορίας των μερισμάτων. Ουσιαστικά έδειξαν ότι η αξία μιας εταιρείας βασίζεται στα κέρδη της και στις επενδύσεις της, όχι στον τρόπο που επιλέγει να τα διανέμει.
Θυμήσου τα 50 ευρώ από την αρχή. Δεν έγιναν 55 όταν πήρες το μέρισμα. Η αξία απλά μεταφέρθηκε από τη μία τσέπη στην άλλη. Μαθηματικά τουλάχιστον, σε μια θεωρητικά τέλεια αγορά, αυτή είναι η πραγματικότητα.
Το ίδιο ισχύει και σε μια εταιρεία που βγάζει κέρδη ένα δισεκατομμύριο. Μπορεί είτε να τα μοιράσει, είτε να τα επανεπενδύσει. Μοιάζει περισσότερο με ανάληψη και λιγότερο με «κέρδος από το πουθενά».
Τριάντα χρόνια αργότερα, το 1993, ο Eugene Fama (Νόμπελ 2013) μαζί με τον Kenneth French δημοσίευσαν μια θρυλική πλέον έρευνα. Εκεί εισήγαγαν ένα μοντέλο που εξηγεί τι πραγματικά επηρεάζει τις αποδόσεις των μετοχών. Το 2015 επέκτειναν το μοντέλο σε πέντε παράγοντες: το μέγεθος της εταιρείας, την αξία της σε σχέση με τα θεμελιώδη της, την κερδοφορία της, το πόσο επενδύει στην ανάπτυξη, και την έκθεσή της στον γενικό κίνδυνο της αγοράς.
Παρατήρησες ποιος δεν είναι ένας από αυτούς τους πέντε παράγοντες; Τα μερίσματα.
Δύο Μεγάλες Παγίδες
Πρώτη Παγίδα: Υπερπληρωμή για Ψεύτικη Ασφάλεια
Επειδή όλοι νιώθουμε αυτή την ψευδαίσθηση ασφάλειας με τα μερίσματα, τείνουμε να υπερπληρώνουμε για αυτά. Όταν όλοι τρέχουν να αγοράσουν τις ίδιες «ασφαλείς» μερισματικές μετοχές, οι τιμές τους φουσκώνουν τεχνητά. Και τι συμβαίνει όταν αγοράζεις κάτι ακριβά; Οι μελλοντικές σου αποδόσεις πέφτουν.
Έρευνες έχουν δείξει ότι αυτή η εμμονή με την «ασφάλεια» του μερίσματος μπορεί να σου κοστίσει από 2% έως 4% σε αποδόσεις τον χρόνο, όταν τα επιτόκια πέφτουν. Ουσιαστικά πληρώνεις «καπέλο» για την ψυχολογική σου ηρεμία.
Επίσης, επειδή υπάρχουν πολλά thematic ETFs με dividends, οι μετοχές που συμμετέχουν σε αυτά φέρουν μια επιπλέον υπεραξία ακριβώς επειδή τις αγοράζουν μαζικά οι πάροχοι.
Δεύτερη Παγίδα: Αποκλεισμός Μεγάλων Ευκαιριών
Όταν λες «θέλω μόνο μερίσματα», αυτόματα λες «Όχι» στις μεγαλύτερες ευκαιρίες ανάπτυξης του πλανήτη.
Amazon. Google. Netflix. Berkshire Hathaway. Για δεκαετίες, αυτές οι εταιρείες δεν έδιναν δεκάρα σε μέρισμα, και μερικές ακόμα δεν δίνουν. Γιατί; Επειδή μπορούσαν να επενδύσουν τα κέρδη τους πιο αποτελεσματικά. Αν τις απέκλειες επειδή έψαχνες το «σίγουρο ενοίκιο», θα είχες χάσει τα μεγαλύτερα ράλι της ιστορίας.
Η Dimensional Fund Advisors, εταιρεία που ακολουθεί πιστά την έρευνα Fama-French, υπολόγισε ότι ένα dividend-focused χαρτοφυλάκιο χάνει περίπου το 48% των επενδύσιμων αμερικανικών εταιρειών.
Όταν επικεντρώνεσαι στα μερίσματα, χάνεις διαφοροποίηση και κινδυνεύεις να χάσεις έκθεση στις εταιρείες όπου βρίσκονται τα μεγαλύτερα premiums στις αποδόσεις.
Και κάτι ακόμα: οι εταιρείες δεν έχουν νομική υποχρέωση να διατηρούν τα μερίσματα. Μετά την οικονομική κρίση του 2008, πάνω από τις μισές εταιρείες που πλήρωναν μερίσματα τα έκοψαν ή τα κατάργησαν. Η 3M έκοψε το μέρισμα το 2024 μετά από 66 χρόνια συνεχόμενων αυξήσεων. Η Shell το 2020, πρώτη φορά από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η General Electric το μείωσε σε 1 σεντ μετά από πάνω από έναν αιώνα πληρωμών. Η Vodafone το έκοψε κατά 40% το 2019.
Δεν μπορείς να βασιστείς στις πληρωμές μερισμάτων για παθητικό εισόδημα.
Πού Χρησιμεύουν Πραγματικά τα Μερίσματα
Σε αυτό το σημείο μπορεί να αναρωτιέσαι: «Δηλαδή τα μερίσματα είναι άχρηστα;»
Όχι. Αλλά ας δούμε πού πραγματικά έχουν αξία.
Τα Δεδομένα
Από το 1989 έως σήμερα, οι Dividend Aristocrats απέδωσαν 11,6% ετησίως έναντι 10,6% για τον S&P 500. Μια διαφορά 1% ετησίως ακούγεται μικρή, αλλά σε 35 χρόνια σημαίνει σχεδόν διπλάσια τελική αξία. Επιπλέον, το πέτυχαν με χαμηλότερη μεταβλητότητα (14% έναντι 14,8%) και μικρότερη μέγιστη πτώση (-44,1% έναντι -50,9% το 2008-2009).
Βέβαια υπάρχει πάντα το ζήτημα του survivorship bias: για να μπει μια εταιρεία στους Aristocrats, πρέπει να έχει αυξήσει το μέρισμά της για 25 συνεχόμενα χρόνια. Βλέπουμε μόνο τις εταιρείες που τα πάνε καλά.
Από το 1926, τα μερίσματα έχουν συνεισφέρει περίπου το 31% της συνολικής απόδοσης του S&P 500. Το υπόλοιπο 69% ήρθε από υπεραξία. Αν όμως συμπεριλάβεις τον ανατοκισμό της επανεπένδυσης, το ποσοστό ανεβαίνει στο 85% της συσσωρευτικής απόδοσης.
Το πιο ενδιαφέρον είναι πότε έχουν σημασία τα μερίσματα. Στη δεκαετία του '90 με το tech boom, τα μερίσματα αντιπροσώπευαν μόλις το 14% της απόδοσης. Στη «χαμένη δεκαετία» του 2000, ήταν το 68%, δηλαδή σχεδόν η μόνη πηγή απόδοσης. Σε κακές δεκαετίες, τα μερίσματα σώζουν την κατάσταση. Σε καλές δεκαετίες, υστερούν της υπεραξίας.
Η Πειθαρχία της Διοίκησης
Τα μερίσματα κρατάνε τα πράγματα υπό έλεγχο μέσα στις εταιρείες.
Πάρε για παράδειγμα μια εταιρεία σαν την Coca-Cola. Είναι παντού. Έχει φτάσει στα όρια της ανάπτυξής της. Τι γίνεται λοιπόν όταν ο CEO έχει δισεκατομμύρια στο ταμείο και κανένα λογικό μέρος να τα επενδύσει;
Συνήθως κάνει κακές επιλογές για να δικαιολογήσει τη θέση του. Αγοράζει άσχετες εταιρείες. Φτιάχνει projects χωρίς αξία. Σπαταλάει χρήματα.
Αυτό λέγεται agency cost: το κόστος που πληρώνουν οι μέτοχοι επειδή οι διοικητές δεν έχουν τα ίδια κίνητρα με αυτούς. Ο CEO θέλει να χτίσει μια αυτοκρατορία. Εσύ θέλεις αποδόσεις.
Όταν μια εταιρεία πληρώνει δισεκατομμύρια σε μερίσματα, αυτά τα χρήματα φεύγουν από τα χέρια του CEO και μπαίνουν στα δικά σου. Δεν μπορεί πια να τα σπαταλήσει.
Ο Warren Buffett το έχει γράψει ξεκάθαρα στις επιστολές του προς τους μετόχους της Berkshire: η διοίκηση πρέπει πρώτα να εξετάσει αν μπορεί να επανεπενδύσει τα κέρδη σε projects που θα αυξήσουν την αξία της εταιρείας. Αν δεν υπάρχουν τέτοιες ευκαιρίες, τα χρήματα πρέπει να επιστρέφουν στους μετόχους.
Έρευνα σε 384 CEOs έδειξε ότι οι περισσότεροι προσπαθούν να αποφύγουν τη μείωση μερίσματος, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να κόψουν επενδύσεις. Γιατί; Γιατί η αγορά τιμωρεί τις μειώσεις μερισμάτων 5x περισσότερο από ό,τι επιβραβεύει τις αυξήσεις.
Τα μερίσματα είναι επίσης ασφαλέστερα από τις επαναγορές μετοχών (buybacks), τις οποίες μπορούν να εκμεταλλευτούν τα στελέχη των εταιρειών για προσωπικό όφελος μέσω πώλησης μετοχών για μπόνους.
Η Ψυχολογική Δύναμη
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό όπλο των μερισμάτων.
Είμαστε άνθρωποι, όχι υπολογιστές. Δεν σκεφτόμαστε σε spreadsheets. Σκεφτόμαστε συναισθηματικά, αναποτελεσματικά, κυριαρχούμαστε από φόβους, υπολογίζουμε σε mental accounts, και γενικά δεν είμαστε τόσο λογικοί όσο πιστεύουμε.
Όταν το χρηματιστήριο πέφτει 30% και βλέπεις τις οικονομίες σου να εξαϋλώνονται, κανένα διάγραμμα ανάπτυξης δεν θα σε παρηγορήσει. Ο πανικός σου ψιθυρίζει: «Πούλα τα όλα να σωθείς.»
Τα μερίσματα παρέχουν έναν «μισθό» χωρίς να χρειάζεται να πουλήσεις μετοχές. Μειώνουν τον συναισθηματικό πόνο της πώλησης σε πτωτική αγορά και τον κίνδυνο αλληλουχίας αποδόσεων. Για επενδυτές που δυσκολεύονται με τον αυτοέλεγχο, αποτελούν ιδανική λύση.
Είναι μαθηματικά βέλτιστο; Όχι. Είναι ψυχολογικά απαραίτητο; Για πολλούς, ναι.
Και ξέρεις κάτι; Το καλύτερο χαρτοφυλάκιο είναι αυτό που αντέχεις να κρατήσεις όταν ο κόσμος καίγεται. Αν το μέρισμα σε βοηθάει να μην πουλήσεις στον πανικό, τότε χαλάλι η χαμηλότερη απόδοση.
Οπότε Τι Κάνουμε;
Το μόνο νούμερο που έχει σημασία για τη δημιουργία πλούτου είναι το Total Return. Η συνολική απόδοση. Μερίσματα συν κεφαλαιακά κέρδη. Όλα μαζί.
Όταν επικεντρώνεσαι μόνο στο παθητικό εισόδημα από τα μερίσματα, περιορίζεις την προοπτική σου. Βλέπεις μόνο ένα κομμάτι της εικόνας και αγνοείς ενδεχομένως καλύτερες ευκαιρίες.
Και το βλέπουμε στα δεδομένα. Αν συγκρίνεις ένα distributing UCITS ETF που ακολουθεί τις καλύτερες μερισματικές εταιρείες του κόσμου με ένα παγκόσμιο accumulating ETF που παρακολουθεί τις μεγαλύτερες εταιρείες του πλανήτη (και περιλαμβάνει τις εταιρείες τεχνολογίας που εκτοξεύτηκαν την τελευταία δεκαετία), η διαφορά είναι σχεδόν διπλάσια σε συνολική ανάπτυξη. Στην πράξη, θα έβγαζε περισσότερο νόημα να δημιουργείς ροή μετρητών πουλώντας σταδιακά τις θέσεις σου.
Αν είσαι σε ηλικία που ζεις από τα εισοδήματα εργασίας, καλό είναι όλα (μερίσματα και κεφαλαιακά κέρδη) να μένουν επενδυμένα μέχρι όποτε τα χρειαστείς.
Η συζήτηση dividends εναντίον capital gains αποκτά πραγματικό νόημα στο πλαίσιο της συνταξιοδότησης. Όταν δεν έχεις άλλο εισόδημα. Όταν χρειάζεσαι το χαρτοφυλάκιό σου να σου παρέχει ροή μετρητών για να ζήσεις.
Θα δεις πολλούς οδηγούς να υποστηρίζουν κάτι του στυλ «μετακινούμαι προς μερισματικές μετοχές όσο μεγαλώνω». Αλλά τα μερίσματα είναι μέρος της επένδυσής σου. Είναι returns. Αν τα ξοδεύεις τώρα που δουλεύεις, χάνεις το compound effect για τα επόμενα 20-30 χρόνια.
Και ξέρω τι σκέφτονται κάποιοι: «Ναι, όλα αυτά ακούγονται ωραία θεωρητικά, αλλά εγώ ΘΕΛΩ να βλέπω το μέρισμα να μπαίνει. Θέλω να βλέπω αυτά τα 10.000 ευρώ που έχω στην άκρη να μου δίνουν 400 ευρώ τον χρόνο.»
Αυτό είναι απόλυτα κατανοητό. Από ψυχολογικής άποψης, τα μερίσματα είναι υπέροχα. Η ειδοποίηση «Έλαβες μέρισμα €33» είναι εθιστική.
Γι' αυτό στη Wealthyhood έχουμε όλες τις επιλογές. Distributing ETFs, ETFs μερισματικών μετοχών, αλλά και accumulating ETFs που επανεπενδύουν αυτόματα. Προσφέρουμε και κλασματικές μετοχές, οπότε μπορείς να ξεκινήσεις από όποιο ποσό θέλεις. Θέλεις total return και DIY dividends; Ορίστε. Θέλεις αυτόματα μερίσματα για ψυχολογική ασφάλεια; Επίσης ορίστε. Εσύ διαλέγεις τη στρατηγική που σου ταιριάζει.
Συμπέρασμα
Τα μερίσματα δεν είναι άσχετα για τους ανθρώπους. Είναι άσχετα ως αυτόνομος παράγοντας στην εκτίμηση αξίας μιας εταιρείας. Υπάρχουν για να λύσουν ψυχολογικά και πειθαρχικά προβλήματα, να κρατήσουν τους CEOs υπόλογους, και να σου δώσουν κουράγιο σε δύσκολες περιόδους.
Αλλά αν ξεκινάς τώρα, με μικρό κεφάλαιο και δεκαετίες μπροστά σου, η εμμονή με τα μερίσματα πιθανότατα σου κοστίζει. Κοίτα τη συνολική εικόνα. Κοίτα το Total Return. Και χτίσε ένα πλάνο που αντέχεις να ακολουθήσεις μακροπρόθεσμα.
—
Disclaimer: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και εκπαιδευτικό περιεχόμενο και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Κάθε επένδυση εμπεριέχει ρίσκο. Η αξία των επενδύσεων σας μπορεί να μειωθεί ή να αυξηθεί. Η Wealthyhood δεν παρέχει επενδυτικές, χρηματοοικονομικές, νομικές, φορολογικές ή λογιστικές συμβουλές. Η φορολογική μεταχείριση εξαρτάται από τις προσωπικές περιστάσεις του κάθε επενδυτή και ενδέχεται να μεταβληθεί στο μέλλον. Οι προηγούμενες αποδόσεις δε διασφαλίζουν τις μελλοντικές. Θα πρέπει να λαμβάνετε υπόψη τις προσωπικές σας περιστάσεις όταν λαμβάνετε επενδυτικές αποφάσεις και, εάν χρειάζεται, να απευθυνθείτε σε επαγγελματίες συμβούλους επενδύσεων.
