Πώς τα επιτόκια, ο πληθωρισμός και ο πιστωτικός κίνδυνος επηρεάζουν τις τιμές των κρατικών ομολόγων.

Οι κυβερνήσεις εκδίδουν συνεχώς νέα ομόλογα. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, για παράδειγμα, δημοπρατεί νέα ομόλογα κάθε λίγες ημέρες, με ημερομηνίες λήξης που κυμαίνονται από τέσσερις εβδομάδες έως και 30 χρόνια. 📅

Η αρχική απόδοση (yield) ενός νέου ομολόγου καθορίζεται στην πρώτη δημοπρασία του, με τους επενδυτές να υποβάλλουν προσφορές με βάση το εκάστοτε επιτόκιο της κεντρικής τράπεζας.

Γενικά, όσο μεγαλύτερη η διάρκεια λήξης, τόσο υψηλότερη απόδοση απαιτούν οι επενδυτές: κανείς δεν ξέρει πώς θα είναι ο κόσμος σε 30 χρόνια από τώρα, επομένως μια επένδυση στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της κυβέρνησης των ΗΠΑ συνήθως ενέχει μεγαλύτερο κίνδυνο από το να ποντάρεις ότι θα υπάρχει ακόμα σε έναν χρόνο από τώρα.

Όπως πάντα, οι επενδυτές πρέπει να αποζημιωθούν για αυτόν τον αυξημένο κίνδυνο με μια αυξημένη απόδοση. Τη στιγμή που γράφεται αυτός ο οδηγός, ένα μονοετές ομόλογο του αμερικανικού δημοσίου (Treasury bill) προσφέρει απόδοση ~2%, ενώ ένα 30ετές ομόλογο έχει απόδοση ~3% (οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν διαφορετικούς όρους – bill, note, bond – για να δηλώσουν διαφορετικές διάρκειες χρέους).

Μόλις τα ομόλογα φτάσουν στα χέρια των επενδυτών, αρχίζουν να διαπραγματεύονται στη δευτερογενή αγορά, όπου οι τιμές τους κινούνται με βάση κάποιους μακροοικονομικούς παράγοντες. 📊

Επιτόκια

Ο κύριος παράγοντας, και πάλι, είναι το επιτόκιο που ορίζει η κεντρική τράπεζα, το οποίο με τη σειρά του επηρεάζει τα επιτόκια σε ολόκληρη την οικονομία. Εάν τα επιτόκια πέσουν χαμηλότερα από την απόδοση ενός ομολόγου, αυτό το ομόλογο (ανάλογα με τη λήξη του) μπορεί να είναι μια πολύ καλή επένδυση. Γιατί να βάλεις τα χρήματά σου σε έναν τραπεζικό λογαριασμό, αν η κυβέρνηση θα σε πληρώσει περισσότερα;

Οι επενδυτές πιθανότατα θα αγοράσουν αυτά τα ομόλογα, ανεβάζοντας την τιμή τους 📈 και μειώνοντας την απόδοσή τους, δηλαδή το κουπόνι ως ποσοστό της τιμής του.

Αντίστοιχα, εάν η κυβέρνηση θέλει να εκδώσει νέα ομόλογα αφού τα επιτόκια έχουν πέσει, θα θελήσει να εκμεταλλευτεί το νέο περιβάλλον, επομένως θα τα εκδώσει με χαμηλότερες αποδόσεις από την προηγούμενη παρτίδα. Φυσικά, η αύξηση των επιτοκίων τείνει να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.

Ένας βασικός κανόνας:

• Πτώση επιτοκίων → υψηλότερες τιμές ομολόγων → χαμηλότερες αποδόσεις ομολόγων

• Άνοδος επιτοκίων → χαμηλότερες τιμές ομολόγων → υψηλότερες αποδόσεις ομολόγων

Στην πραγματικότητα, οι τιμές τείνουν να κινούνται πριν τα γεγονότα συμβούν. Έτσι, οι τιμές των ομολόγων συχνά δείχνουν τι πιστεύουν οι επενδυτές ότι θα συμβεί στη συνέχεια με τα επιτόκια. Αυτό εξηγεί επίσης γιατί η πτώση των επιτοκίων δεν οδηγεί πάντα σε χαμηλότερες αποδόσεις.

Πληθωρισμός

Οι επενδυτές μπορεί να ανησυχούν ότι τα χαμηλότερα επιτόκια θα υπερτονώσουν την οικονομία και θα πυροδοτήσουν υπερβολικό πληθωρισμό, ο οποίος μειώνει την αξία του χρήματος. Ο πληθωρισμός είναι τοξικός ☠️ για τα ομόλογα, καθώς μειώνει την αξία των κουπονιών και του κεφαλαίου που επιστρέφεται στη λήξη.

Έτσι, όταν τα επιτόκια μειώνονται, οι τιμές των μακροπρόθεσμων ομολόγων μπορεί να πέσουν, καθώς οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερη απόδοση για να τους αποζημιώσει για τον αναμενόμενο επιπλέον πληθωρισμό.

Ωστόσο, εάν ο πληθωρισμός τελικά ξεπεράσει τον στόχο, η κεντρική τράπεζα συνήθως θα αυξήσει ξανά τα επιτόκια για να τον κρατήσει υπό έλεγχο. Αυτό σημαίνει ότι οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων θα καταλήξουν να αντικατοπτρίζουν τα μακροπρόθεσμα επιτόκια. 😎

Ομόλογα προστατευμένα από τον πληθωρισμό;

Λόγω του ρίσκου που φέρνει ο πληθωρισμός για τα ομόλογα, ορισμένα ομόλογα έχουν ενσωματωμένη προστασία: οι πληρωμές των κουπονιών τους αλλάζουν ανάλογα με τον πληθωρισμό. Αυτά τα ομόλογα, που στις ΗΠΑ ονομάζονται Treasury Inflation Protected Securities ή TIPS, γίνονται πιο δημοφιλή όταν ο πληθωρισμός είναι υψηλός, ανεβάζοντας τις τιμές τους.

Πιστωτικός κίνδυνος & φόβος 😱

Ο άλλος μεγάλος παράγοντας που κινεί τις τιμές των ομολόγων είναι ο συνολικός κίνδυνος. Χώρες σαν το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ και τη Γαλλία δεν έχουν χρεοκοπήσει στη σύγχρονη ιστορία τους, τα ομόλογά τους θεωρούνται μια εξαιρετικά ασφαλής επένδυση. Έτσι, όταν η αβεβαιότητα στον κόσμο είναι υψηλή, για παράδειγμα αν οι επενδυτές αναμένουν μια επικείμενη ύφεση που θα προκαλέσει βουτιά στο χρηματιστήριο, ο κόσμος καταφεύγει σε αυτή την ασφαλή επιλογή.

Οι τιμές των ομολόγων ανεβαίνουν και οι αποδόσεις τους πέφτουν (κάτι που, αν έρθει ύφεση, βγάζει νόημα: η κεντρική τράπεζα πιθανότατα θα μειώσει τα επιτόκια).

Οι επενδυτές είναι επίσης ευαίσθητοι στον κίνδυνο του κάθε ομολόγου ξεχωριστά. Εάν μια χώρα πάψει να φαίνεται ασφαλής και μια χρεοκοπία γίνει πιο πιθανή (αυξάνεται ο πιστωτικός κίνδυνος), οι επενδυτές θα απαιτήσουν καλύτερη απόδοση για να αποζημιωθούν για τον επιπλέον κίνδυνο.

Έτσι, όταν ένας οίκος αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας υποβαθμίζει τη βαθμολογία μιας χώρας, οι τιμές των ομολόγων της θα πέσουν μέχρι η απόδοσή τους να γίνει αρκετά δελεαστική.

Για παράδειγμα, οι αποδόσεις των ελληνικών 🇬🇷 κρατικών ομολόγων χρειάστηκε να γίνουν πολύ δελεαστικές για να προσελκύσουν επενδυτές το 2011.

Προσφορά & ζήτηση

Η προσφορά ομολόγων είναι ένας ακόμη παράγοντας που επηρεάζει τις τιμές. Εάν οι κυβερνήσεις υλοποιούν μεγάλα προγράμματα δημοσίων δαπανών και εκδίδουν πολλά ομόλογα για να τα χρηματοδοτήσουν, οι τιμές μπορεί να πιεστoύν προς τα κάτω.

Και αν μια κεντρική τράπεζα, προσπαθώντας να τονώσει την οικονομία, ξεκινήσει ένα πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης αγοράζοντας ομόλογα, αυτό θα περιορίσει την προσφορά και θα ενισχύσει τις τιμές. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι τιμές των ομολόγων σημείωναν ράλι από την τελευταία οικονομική κρίση μέχρι και το 2022. 😉

Όσο πλησιάζει η λήξη…

Όλοι αυτοί οι παράγοντες επηρεάζουν την τιμή ενός ομολόγου μεταξύ της έκδοσης και της ημερομηνίας λήξης του. Αλλά καθώς η λήξη πλησιάζει, η τιμή του ομολόγου θα επιστρέψει σταδιακά στην ονομαστική του αξία (par value): μια εβδομάδα πριν τη λήξη και χωρίς να απομένουν άλλα κουπόνια, ένα ομόλογο των 100$ αξίζει απλώς 100$.

Σε αντίθεση με τις μετοχές, που μπορούν να κερδίσουν σε τιμή και να παραμείνουν εκεί, οι κινήσεις στις τιμές των ομολόγων είναι παροδικές. Μπορείς να επωφεληθείς από αυτές μόνο πουλώντας πριν τη λήξη.

Με τον καιρό, θα παρατηρήσεις επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Τα ομόλογα είναι μια «αντικυκλική» (counter-cyclical) επένδυση: είναι πιο δημοφιλή σε περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης και λιγότερο δημοφιλή σε περιόδους ανάπτυξης, όταν οι μετοχές προσφέρουν καλύτερες πιθανές αποδόσεις. Και γίνονται ξανά δημοφιλή όταν ο κύκλος γυρίζει και έρχεται η ύφεση.

Υπάρχουν επίσης και μακροπρόθεσμες τάσεις. Οι αποδόσεις των ομολόγων φαίνεται να έχουν κολλήσει μόνιμα σε χαμηλότερα επίπεδα από ό,τι ήταν πριν από 40 χρόνια. Σήμερα, μια επιστροφή στις αποδόσεις του 15% της δεκαετίας του '80 φαίνεται απίθανη.

Αλλά οι χαμηλές αποδόσεις δε σημαίνουν ότι τα ομόλογα δεν αξίζουν την επένδυση σου. Στην επόμενη ενότητα, θα δούμε πώς ένας επενδυτής μπορεί να αναλύσει ένα κρατικό ομόλογο για να δει αν είναι κατάλληλο για εκείνον. 🤓

Συμπέρασμα

Τα υψηλότερα επιτόκια, ο πληθωρισμός και ο αυξημένος (πιστωτικός) κίνδυνος πιέζουν τις τιμές των ομολόγων προς τα κάτω, πράγμα που σημαίνει ότι οι αποδόσεις τους αυξάνονται. Αλλά οι αλλαγές στην τιμή ενός ομολόγου είναι παροδικές. Κατά τη λήξη, η αξία του είναι απλώς η ονομαστική του αξία.

-

Να θυμάσαι ότι κάθε επένδυση εμπεριέχει ρίσκο. Το υλικό αυτό έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή.